Verwarmen op lage temperatuur
Om je woning comfortabel warm te krijgen, hoeft er niet noodzakelijk water van 70 °C door je radiatoren te stromen. Met lagetemperatuurverwarming volstaan veel lagere temperaturen. Dat kan energie besparen en is de ideale partner voor een warmtepomp. Maar je woning én verwarmingssysteem moeten er wel geschikt voor zijn.
Wat is lagetemperatuurverwarming?
Bij een klassieke centrale verwarming verwarmt een ketel water, dat vervolgens via leidingen naar radiatoren of een ander afgiftesysteem stroomt. Daar geeft het zijn warmte af aan de ruimte, waarna het afgekoelde water terugkeert naar de warmteopwekker. Bij traditionele verwarmingsinstallaties kan de aanvoertemperatuur van dat water oplopen tot 60 à 80 °C. Lagetemperatuurverwarming doet hetzelfde met aanvoertemperaturen van 30 tot 55 °C.
Minder heet, toch voldoende warmte
Water van 35 of 45 °C klinkt misschien niet erg warm, maar dat hoeft ook niet. Om een kamer te verwarmen, moet je verwarmingssysteem voldoende warmte kunnen afgeven om het warmteverlies van die ruimte te compenseren.
Bij een klassieke radiator gebeurt dat met een relatief klein afgifteoppervlak dat erg warm wordt. Bij lagetemperatuurverwarming is de temperatuur lager en moet je dat compenseren met meer afgifteoppervlak of een systeem dat de warmte efficiënter aan de ruimte overdraagt.
Tegelijk speelt de woning zelf een belangrijke rol. Hoe beter dak, muren, vloer en ramen geïsoleerd zijn, hoe minder warmte er verloren gaat en hoe gemakkelijker je de woning met lage temperaturen warm houdt.
Waarom verwarmen op lage temperatuur?
Het belangrijkste voordeel is dat de warmteopwekker geen erg hoge watertemperaturen hoeft te produceren. Vooral voor een warmtepomp is dat interessant. Hoe kleiner het verschil tussen de temperatuur van de warmtebron en de gewenste aanvoertemperatuur, hoe minder hard de warmtepomp moet werken. Een warmtepomp die water van 35 °C moet produceren, zal efficiënter werken dan wanneer dezelfde installatie voortdurend water van 55 of 60 °C moet leveren.
Ook met een ketel?
Ook met een condensatieketel kan een lagere temperatuur interessant zijn. Zo'n ketel haalt zijn hoogste rendement wanneer het retourwater voldoende koel is om de waterdamp in de rookgassen te laten condenseren. Door de installatie op lagere temperaturen te laten werken, vergroot je de kans dat de ketel effectief in dat gunstige werkingsgebied blijft.
Je hoeft dus niet te wachten tot je een warmtepomp plaatst om met lagere temperaturen te verwarmen. Wie vandaag nog een condensatieketel heeft, kan zijn installatie al optimaliseren en tegelijk voorbereiden op een eventuele latere overstap.
Welke systemen zijn geschikt?
Hoe groter het oppervlak waarover de warmte kan worden afgegeven, hoe lager de watertemperatuur doorgaans kan blijven.
Vloerverwarming
Vloerverwarming is het bekendste systeem. Leidingen onder de vloer verwarmen een zeer groot oppervlak. Daardoor kan een lage watertemperatuur toch voldoende vermogen leveren. Dat maakt vloerverwarming geschikt in combinatie met een warmtepomp. Bovendien wordt de warmte gelijkmatig over de ruimte verdeeld.
Bij een grondige renovatie kan vloerverwarming daarom een logische keuze zijn. Het belangrijkste nadeel is dat de plaatsing ingrijpend kan zijn wanneer de bestaande vloer behouden moet blijven. Er bestaan wel renovatiesystemen met een beperkte opbouwhoogte of systemen waarbij sleuven in een geschikte bestaande dekvloer worden gefreesd.
Wand- en plafondverwarming
Wand- en plafondverwarming werken volgens hetzelfde basisprincipe. Ze kunnen interessant zijn wanneer vloerverwarming moeilijk uitvoerbaar is of als aanvulling in ruimtes waar het beschikbare vloeroppervlak onvoldoende vermogen kan leveren. Houd wel rekening met kasten en andere grote meubels die het actieve oppervlak kunnen afschermen.
Lagetemperatuurradiatoren
Wil je bij een renovatie niet alle vloeren openbreken, dan zijn lagetemperatuurradiatoren een interessant alternatief. Ze zijn specifiek ontworpen om ook bij lagere watertemperaturen voldoende warmte af te geven. Dat gebeurt bijvoorbeeld door een groter afgifteoppervlak, extra platen of convectielamellen. Daardoor kunnen ze bij dezelfde afmetingen meer warmte afgeven dan een eenvoudige klassieke radiator.
Ook bestaande radiatoren hoeven trouwens niet automatisch vervangen te worden. Oudere radiatoren werden in sommige woningen ruim gedimensioneerd, terwijl het warmteverlies intussen door isolatiewerken sterk is gedaald. Zo'n radiator kan daardoor soms ook met een lagere aanvoertemperatuur nog voldoende vermogen leveren.
Ventiloconvectoren
Een ventiloconvector bevat een warmtewisselaar waar verwarmingswater doorheen stroomt. Een ventilator blaast lucht langs die warmtewisselaar en versnelt zo de warmteoverdracht. Daardoor kan een compact toestel ook met lage watertemperaturen behoorlijk wat vermogen leveren. Dat is vooral interessant wanneer je weinig plaats hebt voor grote radiatoren. Sommige modellen kunnen in combinatie met een geschikte warmtepomp bovendien worden gebruikt voor koeling.
Verschillende systemen combineren
Je hoeft niet in de hele woning hetzelfde systeem toe te passen. Zeker bij renovaties is een combinatie vaak de meest praktische oplossing. Zo kun je op het gelijkvloers vloerverwarming plaatsen wanneer de vloer toch wordt vernieuwd, terwijl je op de verdieping bestaande radiatoren behoudt waar ze voldoende groot zijn. Belangrijk is vooral dat ieder vertrek bij de gekozen aanvoertemperatuur voldoende verwarmingsvermogen krijgt.
Is jouw woning geschikt?
Of LTV mogelijk is, wordt uiteindelijk bepaald door twee zaken: hoeveel warmte de woning verliest en hoeveel warmte het afgiftesysteem bij lage temperatuur kan leveren.
Warmteverliesberekening
Daarom is een professionele warmteverliesberekening per ruimte de beste basis. Daarbij wordt rekening gehouden met onder meer de oppervlakte, isolatiegraad, ramen en buitenschil. Vervolgens kan worden nagegaan of de bestaande radiatoren of andere afgiftesystemen bij een lagere watertemperatuur nog voldoende vermogen leveren.
Doe zelf de test
Heb je een condensatieketel waarvan je de aanvoertemperatuur kunt instellen? Dan kun je tijdens een koude periode ook zelf een indicatieve, eenvoudige praktijktest uitvoeren:
Verlaag de maximale aanvoertemperatuur stapsgewijs, bijvoorbeeld eerst van 70 naar 60 °C en vervolgens naar 55 °C. Houd de temperatuur gedurende langere tijd aan en controleer of alle ruimtes comfortabel warm blijven.
Lukt dat bij 55 °C of lager, dan zit je al in de goede richting. Kun je zelfs naar 45 °C of minder zonder comfortverlies, dan zijn de omstandigheden bijzonder gunstig voor een klassieke lagetemperatuurwarmtepomp.
Doe zo'n test bij voorkeur wanneer het buiten behoorlijk koud is. Dat je woning op een zachte herfstdag met water van 45 °C warm blijft, zegt weinig over wat er gebeurt wanneer het buiten vriest.
Wat als het niet lukt?
Blijft de woning tijdens de test niet warm genoeg, dan is lagetemperatuurverwarming niet meteen uitgesloten. Kijk eerst waar het probleem zit.
Krijg je de hele woning moeilijk warm, dan is het warmteverlies mogelijk te groot en kan extra isolatie nodig zijn. Blijven slechts enkele ruimtes te koud, dan ligt het eerder aan de warmteafgifte en kun je daar een grotere radiator, lagetemperatuurradiator of ventiloconvector voorzien.
Een grondige renovatie biedt uiteraard de meeste mogelijkheden. Wanneer vloeren toch worden uitgebroken, kun je vloerverwarming voorzien en tegelijk de vloer isoleren.
Moeten de leidingen worden aangepast?
Een volledige vervanging van de cv-leidingen is niet standaard nodig. Bij een klassiek tweepijpssysteem kunnen lagetemperatuurradiatoren vaak op de bestaande cv-leidingen worden aangesloten. Omdat bij lagetemperatuurverwarming doorgaans meer water moet circuleren om voldoende warmte te transporteren, kunnen smalle leidingen, lange leidingtrajecten of een hoge stromingsweerstand wel een knelpunt vormen. Vaak volstaat een goede hydraulische inregeling of aanpassing van de circulatiepomp.
Een ouder éénpijpssysteem, waarbij radiatoren na elkaar op dezelfde kring zitten, vraagt meer aandacht. Het water koelt onderweg steeds verder af, waardoor vooral de laatste radiatoren bij lage aanvoertemperaturen te weinig warmte kunnen krijgen. Dan kunnen aanpassingen aan het leidingnet of de hydraulische opbouw nodig zijn.