Von der Leyen zet Europese investeringsagenda op scherp
State of the Union: snellere vergunningen, netten uitbreiden en aanpak woningmarkt
Commissievoorzitter Ursula von der Leyen heeft in haar State of the Union op 16 september in het Europees Parlement in Straatsburg een reeks maatregelen aangekondigd die rechtstreeks raken aan de bouw- en infrastructuursector. Ze kondigde onder meer snellere vergunningsprocedures aan, een nieuw grondstoffenbedrijf, een Europees waterinitiatief en een pakket voor de uitbreiding van elektriciteitsnetten.
Vergunningen moeten sneller
Von der Leyen zei dat in de huidige economie snelheid bepalend is voor waar investeringen terechtkomen: een vergunning, een netaansluiting of een financieringsbeslissing kan volgens haar de doorslag geven. De Commissie kondigde daarom voorstellen aan om vergunningsprocedures verder te versnellen, met extra tempo voor projecten die van strategisch Europees belang zijn.
Daarnaast wil de Commissie administratieve lasten voor bedrijven en kmo's verminderen. Von der Leyen noemde twaalf omnibusvoorstellen die de administratieve lasten met ongeveer 17 miljard euro per jaar zouden verlagen. Ze riep de lidstaten op om mee te doen: ze pleitte voor een pact tegen "gold-plating", het toevoegen van extra nationale verplichtingen bij de omzetting van Europese regels.
Elektriciteitsnetten onder druk
Von der Leyen herhaalde de doelstelling om het aandeel elektriciteit in de Europese energiemix tegen 2040 te verdubbelen. Dat zou Europa volgens haar 260 miljard euro per jaar aan import van fossiele brandstoffen kunnen besparen.
Ze wees erop dat productie en aansluiting niet gelijk oplopen: Europa installeerde vorig jaar meer dan 80 gigawatt aan hernieuwbare capaciteit, maar volgens von der Leyen wacht een capaciteit die zes keer zo groot is nog op een netaansluiting. Volgens Von der Leyen is het aangekondigde Grids Package daarom dringend nodig om investeringen en netaansluitingen te versnellen en opslag te ontwikkelen.
Klimaatweerbaarheid en steden
Von der Leyen kondigde aan dat de Commissie volgende maand een nieuw kader voor klimaatweerbaarheid presenteert. Daarin worden honderd van de meest kwetsbare gebieden in Europa geïdentificeerd, waarna risico's per gebied worden beoordeeld.
Ze noemde concreet droogtebestendige gewassen, overstromingspreventie en energiezuinige koeling als terreinen waarop Europa naar eigen zeggen al een koppositie heeft. Ze kondigde daarnaast een Climate Insurance Alliance aan, met als aanleiding dat momenteel slechts ongeveer 25% van de schade door natuurrampen in Europa door private verzekeringen wordt gedekt. Ook kondigde ze een Europees Heatwave Plan aan, met onder meer vroegtijdige waarschuwingssystemen, stedelijke aanpassing en koeling.
Wateraanpak
Von der Leyen zei dat Europese leidingen bijna één op de vier liter water verliezen, grotendeels door lekkage. Ze kondigde een nieuw Europees waterinitiatief aan, en verbond waterzekerheid expliciet aan industrie en voedselzekerheid. Ze kondigde ook voorstellen aan om risicobeheer en het verzekeringstekort in de landbouw aan te pakken.
Woningmarkt
Von der Leyen verwees naar de recent voorgestelde eerste Europese Housing Act, die volgens haar onder meer kortetermijnverhuur en woningspeculatie moet aanpakken. Ze noemde het "recht om te blijven" in de eigen regio, zorg en wonen expliciet als rechten, geen privileges, in de context van de Europese pijler van sociale rechten, dat volgend jaar tien jaar bestaat.
Kritieke grondstoffen
Von der Leyen zei dat de EU voor veel kritieke grondstoffen voor meer dan 80% afhankelijk is van China, en voor bepaalde zeldzame aardmetalen voor 90%. Ze kondigde een nieuwe European Corporation on Critical Raw Materials aan, die moet helpen bij de aankoop en opbouw van voorraden. Ze koppelde dit expliciet aan onder meer elektrische auto's, chips, batterijen, clean tech en defensie.
AI naar de fysieke economie
Von der Leyen zei dat de Commissie AI wil laten doorstromen van "het scherm naar de reële economie", met als voorbeelden de fabrieksvloer, het ziekenhuis, precisielandbouw, energienetten en autonoom rijden. Ze kondigde aan dat de Commissie zich richt op vijf sectoren met de hoogste waarde en beste datapositie: gezondheid, transport, agrovoeding, geavanceerde productie, en defensie en ruimtevaart. Bouw of architectuur werden in de speech niet als aparte sector genoemd. Concrete initiatieven voor deze vijf sectoren worden volgens von der Leyen in november aangekondigd.
Internationale infrastructuur
Von der Leyen kondigde een nieuw connectiviteitsproject aan dat de Zuidelijke Kaukasus en Centraal-Azië rechtstreeks met de Europese markt moet verbinden, de zogeheten Middle Corridor. Via Global Gateway wil de Commissie tot 12 miljard euro aan publieke en private investeringen mobiliseren, met als doel om handelsroutes te diversifiëren, handelsstromen te verdrievoudigen en vrachttransporttijden tegen 2030 fors te verkorten.
Van Europees beleid naar bouwopgaven
Voor de bouw- en infrastructuursector ligt de betekenis van de State of the Union vooral in de combinatie van deze maatregelen. Snellere vergunningen moeten investeringen vlotter van de grond krijgen, terwijl de uitbreiding van elektriciteits- en waterinfrastructuur en de maatregelen rond klimaatadaptatie nieuwe bouw- en renovatieopgaven met zich meebrengen. De concrete omvang en timing daarvan hangen af van de voorstellen die de Commissie de komende maanden verder uitwerkt.