Man 1

Dr. Tony Tool
We maken een klok, maar niet zomaar een klok.

We zullen twee technieken toepassen.

Eén: we gaan de stukken buigen.

En

Twee: gaan we werken met fineer. En de cijfertjes inwerken.

Blijf zeker kijken.
De eerste techniek, het hout buigen, dat toonden we al in de vorige aflevering.

In deze aflevering concentreren we ons op het fineer.

De tooldokter bracht drie soorten fineer mee.

Dit is esdoorn. Een lichtgekleurde houtsoort, met een zeer fijne nerfstructuur. Een tikje roze van kleur, met mooie vlammen. De dikte is 0,8 mm.

Een tweede soort is bijvoorbeeld essen. De nerfstuctuur is wat grover. De kleur iets geler, als je beiden vergelijkt.

De derde soort is wengé. Meteen valt de mooie, donkere kleur op. De nerf is redelijk grof, maar de lijnen zijn erg regelmatig; ook hier zie je de dikte van 0,8.

Voor de wijzerplaat gebruiken we de wengé. We gaan twee vellen nodig hebben. Er zit wat natuurlijk kleurverschil op de verschillende vellen. Selecteer twee vellen met een gelijkaardige kleur.

De tooldokter past nog even uit: twee vellen volstaan. Al moeten die dan wel in de breedte gehalveerd worden.

De vier stukken gaan we aan elkaar bevestigen. Snij elk stuk daarvoor eerst bij.

Snij met de vezel mee, in twee, drie keren door het hout.

Markeer de bovenzijde.

Bij het snijden snij je automatisch onder een lichte hoek naar binnen.

Het is straks de bedoeling om de twee bovenzijden tegen elkaar te zetten, dan is er geen zichtbare naad.

Kleef de stukken fineer tegen elkaar met schilderstape.

Zorg dat de tape goed aangedrukt is.

Op de achterzijde van de klok kleven we essenfineer. Het lijkt misschien overbodig om een achterzijde ook af te werken, toch is het noodzakelijk.

Welke behandeling je ook doet, schilderen, vernissen, of dus: fineer kleven, je moet steeds beide zijden van plaatmateriaal op dezelfde manier behandelen. Zo breng je de stabiliteit van de plaat niet in gevaar.

De volgende stap is het op maat snijden van het samengestelde vel.

Teken het formaat en de vorm af.

Let wel: Snij het fineer nog niet exact op maat, maar zorg voor een extra boordje, een overmaat. Pas na het lijmen werken we af.

Even terzijde nog deze tip:

Bij het werken met fineer is het belangrijk om te werken met geacclimatiseerd materiaal. Leg je zowel je ondergrond als je fineer dus zeker enkele dagen in je atelier of werkkamer voor je er mee aan de slag gaat. Zo voorkom je dat het fineer of de plank te veel gaat uitzetten of krimpen nadat de delen gekleefd zijn. Dat veroorzaakt zichtbare naden.

De cijfers gaan we uitwerken in een derde fineersoort: esdoorn.

De tooldokter heeft de cijfers afgeprint, en kleeft ze als leidraad op het fineer.

Werk met een scherp mes.

Snij geduldig de gewenste vorm uit.

Tape je voorbeeldcijfer steeds opnieuw vast, zo gaat die niet verschuiven tijdens het werk.

Peuter het cijfer los.

Om de pons van de letter perfect rond te maken, roept de tooldokter de hulp in van een extra tool: de boormachine.

Hij kleeft de 6 op een stukje resthout en boort de pons netjes uit.

Ook de andere cijfers worden uitgesneden. De 1 en 2 hebben geen pons, die zijn iets makkelijker te snijden.

Teken de plaats van de cijfers op de wijzerplaat af en positioneer ze.

Als de juiste positie gevonden is tape je de cijfers vast.

Snij nu opnieuw de vorm uit. Snij in het donkere fineer, gebruik het lichte als leidraad.

Kleef je leidraad steeds opnieuw vast.

Snij zorgvuldig. Nu heb je de pons wel nodig, het cijfer zelf niet.

Druk het inlegstuk op z’n plaats.

Druk stevig aan zodat de twee stukken fineer in elkaar passen. Gebruik geen scherpe tools, maar bijvoorbeeld de achterzijde van je mes.

Markeer nog eens duidelijk de positie van het vel op de ondergrond. Met een stuk tape hou je die positie aan.

Lijm de achterzijde van het vel fineer in. De tooldokter kiest voor contactlijm, dat is het makkelijkst voor wie dit eenmalig probeert. Er kan ook met witte houtlijm gewerkt worden, of – zo doen restaurateurs het - met warme beenderlijm. Die technieken zijn wat minder toegankelijk.

Verdeel de lijm gelijkmatig.

Contactlijm breng je aan op de twee te verbinden delen. Je smeert dus ook de ondergrond in.

Dit soort ophopingen van lijm moet je zeker vermijden. Die zullen zorgen voor blazen in het eindresultaat.

Contactlijm moet even drogen voor je de delen kan samenbrengen. Lees zeker de gebruiksaanwijzing, dit is afhankelijk van de lijm.

Ondertussen kan je ook het essenfineer voor de achterzijde al inlijmen.

Als de lijm droog maar kleverig aanvoelt ben je klaar om de delen samen te voegen.

Leg het vel voorzichtig op de plank.

En dan kan je aandrukken om contact te maken. Gebruik daarbij de afgeronde zijde van een schuurblokje.

Je werk het best van het midden naar de uiteinden. Bij een klein werkstuk als dit kan je ook van één zijde naar de andere werken.

Wat extra aandacht voor de cijfers.

Haal de tape weg meteen nadat de fineer gekleefd is.

Door te wachten maak je het alleen moeilijker.

Ook de achterzijde is aan de beurt: gebruik dezelfde techniek. Begin aan één zijde, en werk, al drukkend, naar de andere zijde toe.

Wacht tot de lijm wat verder is uitgewasemd, en snij dan de overmaat weg. De tooldokter werkt de laatste details graag af op het schuurstation.

Tijd om het klokmechanisme te bevestigen.

Teken het centrale punt af op de wijzerplaat en boor daar een gat.

Gezien de dikte van de plank is het nodig om het uurwerk te verzinken.

Stel de diepte van een kleine cirkelzaag in, op ongeveer de halve plankdikte.

Zaag dan de omtrek van het uurwerk uit, aan de achterzijde van de plank.

Breng ook een reeks evenwijdige insneden aan.

Gebruik een beitel om het hout weg te halen.

Ga door tot het uurwerk past, en voldoende ver uitsteekt aan de voorzijde van de klok.

De tooldokter legt het uurwerk nog even aan de kant. Eerst is het tijd voor de afwerking.

Beginnen doe je met schuren. Eerst middelgrof, daarna fijn.
Schuren doe je steeds, zo veel mogelijk in de richting van de nerf.

Dit doe je beter niet met de machine. Je zou door het fineer kunnen schuren.

Maak dan je werkstuk stofvrij.

Welke afwerking zou nu het best zijn?

Een test zal het uitwijzen.

Eén deel behandelen we met hoogglans vernis.

Een tweede stuk met een vernis met satijnglans.

Voor een derde deel testen we matte vernis.

De keuze zal esthetisch zijn, elke vernissoort legt een degelijke beschermlaag op het fineer.

Of het mat dat we voor het derde deel gebruiken, elke vernis legt een beschermende laag op het hout.

Bekijk na het drogen de resultaten en vergelijk nog eens met het onbehandelde fineer.

De glansgraad zorgt toch ook voor een kleurverschil…

De satijnglans lijkt het mooist, dan kiezen we die.

Het is een vernis die je met de lakrol kan aanbrengen.

Zorg voor een goede verdeling, werk ook de randen en de achterzijde af.

Met enkele dotten lijm wordt het uurwerk op z’n plaats bevestigd.

Ook de wijzers mogen gemonteerd worden.

Dan nog de batterij, en de klok tikt.

Voor het ophangen voorziet de tooldokter nog een oogje. Plaats dit mooi centraal, dan hangt de klok steeds verticaal.

Man 1
Werken met fineer, dat is wel leuk. Twee verschillende houtsoorten combineren, en je hebt een mooi resultaat.

Dus, blijf kijken naar de tooldokters.

Bye bye.

Hoe zelf een gebogen klok maken (deel 2)

De Tooldokter

Wat heb je nodig

Meer weten over

Deel je (nieuws)verhaal