Het zelf kweken van eetbare houtzwammen zoals shiitake, of oesterzwam, werd tot nu toe beschouwd als een moeilijk zaak, maar vandaag toon ik hoe het ook kan in je eigen tuin, met heel eenvoudig materiaal, en op een heel eenvoudige manier.
Om goed te kunnen verstaan wat er eigenlijk gebeurt bij de teelt van eetbare houtzwammen moeten we in de natuur gaan kijken. De natuur laat ons zien wat er gebeurt met al dat organisch materiaal. Dood hout, bladeren op de bodem… En kijk, als ik die bovenste laag hier weg doe…

Dan kom ik hier… in een laag… ja, dat is bijna pure humus…

En de verantwoordelijke daarvoor, de grootste verantwoordelijke daarvoor, dat zijn schimmels. Schimmels die groeien in de bodem. We zien ze niet, maar ze zijn er wel.
Moesten die schimmels er niet zijn, dan zou de aarde binnen een paar jaar overdekt zijn met een hoop rottend materiaal. Schimmels zorgen er namelijk voor dat dood organisch materiaal – hout, afgevallen bladeren… noem maar op – dat dat materiaal wordt verteerd tot voedingsstoffen die opnieuw op te nemen zijn door de planten!
Dus in de natuur wordt er gezorgd voor het voedsel van de planten dóór de schimmels, die zijn meer en meer belangrijk gebleken. De laatste jaren heeft onderzoek uitgemaakt dat er zelfs bomen zijn die in symbiose leven met de schimmels. Waar de schimmels rond de wortels netwerken vormen die levensbelangrijk zijn voor de bomen, voor de planten… óók in uw tuin!
En hier kunnen we zien hoe die humuslaag… gevormd wordt vanuit al dat dood materiaal, al die bladeren, die takjes… En, als je naar beneden gaat graven, dan wordt dat altijd maar fijner en fijner, tot je op de duur pure humus hebt.
De strooisellaag wordt door de schimmels omgevormd tot bladgrond, de bladgrond wordt humus, en de humus, ja, die bevat het voedsel voor de planten. En daarmee wordt een kringloop rond gemaakt.

En ook op dood hout zien we dat heel goed, dat schimmels… ja, schimmels zijn wit van kleur doorgaans… Hier, kijk… Dat die schimmels ook hier… door dat hout groeien… en dat er dan vruchtlichamen op komen. In dit geval zijn het elfenbankjes. Ja, dat zijn wilde houtzwammen, die zijn niet eetbaar, maar bijvoorbeeld deze hier… die is al goed doorgroeid…

En als je hem omdraait, kijk eens… dat is een hele schimmelmassa, en dat heet een zwamvlok, een mycelium. En een keer een stuk hout met dat mycelium doorgroeid is, dan kunnen er vruchtlichamen op komen. Dan kunnen er paddenstoelen op komen. En wij gaan dat achterna doen met eetbare soorten. Met shiitake – met Japanse eikenzwam – én met oesterzwam.
De commerciële kweek van houtzwam gebeurt op substraten die een mengeling zijn van houtzaagsel en een aantal toevoegingen, maar dat is allemaal heel ingewikkeld, en dat is echt niet weggelegd voor de hobbytuinder, maar in de universiteit van Gent is er een systeem ontwikkeld, de initiatiefnemer daarvan was destijds in de jaren zeventig professor Poppe, die toelaat om met behulp van pluggen houtzwammen te kweken.
Pluggen ken je wel, dat zijn gewoon houtpluggen, doorgaans zijn die gemaakt uit beuk, wel, in laboratoria kunnen die geënt worden met een zuivere schimmel. Want dat is heel belangrijk, dat je de schimmel hebt van die zuivere soort, en geen andere schimmels hebt die er tussen zitten, want schimmels concurreren met elkaar in het hout. Deze pluggen, die worden omgevormd tot entpluggen, pluggen waarmee je schimmels kunt enten in dood, vers hout. En die entpluggen, ja, na een tijdje, zijn die al een klein beetje doorgroeid, dat zien we hier, dit zijn entpluggen voor shiitake, voor euh, Japanse eikpaddenstoelen, je ziet dat er al schimmel aan het oppervlak verschijnt, en als er nog wat tijd over gaat, dan gaan die dat helemaal doorgroeien, dat zien we hier, en kijk, deze pluggen gaan we gebruiken om in gaatjes in het hout te steken zodanig dat de schimmel door het hout gaat groeien, op die manier bootsen we eigenlijk het natuurlijk proces van schimmelvorming, van vruchtlichaamvorming, na.
Veel materiaal heb je er niet voor nodig. Je hebt een boormachine nodig, met een houtboor, nu, de diameter van die houtboor is best één millimeter meer dan de diameter van de houtpluggen waaruit het entmateriaal bestaat, dus, een klein beetje groter, dan gaan ze er beter in. Dan gaan we gaten boren, en we boren gewoon naar het midden toe, en we gaan in deze stam toch in totaal een vijftigtal gaatjes moeten boren, om alle pluggen kwijt te geraken, en we boren ze diep genoeg. Diep boren zodat er achter de plug nog een ruimte is, waardoor de schimmel verder kan groeien.
Vervolgens gaat hij zich doorheen de houtvaten, hé, met de lengte van de stam mee, verspreiden in het hout, dat duurt vier tot zes weken, en daarna gaat hij in de breedte, dat proces duurt veel langer, nu, dit mag je doen tussen januari, en ten laatste april, dan moet het gebeurd zijn, en dan leg je de stammen ergens op een tochtvrije plaats, waar de regen wel nog bijkan, maar waar het niet waait en waar de zon ook niet rechtstreeks aankan, dus eerst even wat boren.
Ja, dit zijn dus pluggen van winteroesterzwam, en die gaan heel goed in populier, en je hebt gemerkt dat ik spiraalgewijs, zo, naar beneden werk, het is nooit goed om op één lijn te werken, je moet zorgen dat de schimmels zich zo snel mogelijk kunnen verspreiden, verticaal door de houtvaten en later horizontaal, wat veel trager gaat, door de rest van het hout.
Als je dit doet rond deze tijd van het jaar, dat wil zeggen, einde winter, ten laatste in april, dan kan je nog dezelfde herfst vruchtlichamen verwachten. Alles wat je moet doen is dit hout, nadat het helemaal is geënt, op een plaats leggen waar de regen eraan kan, waar de zon er niet aankan, en waar het niet waait, dus zeker niet onder een afdakje of zo, want dan gaat de schimmel niet groeien, dan gaat het hout uitdrogen, en dat moet je vermijden.
Kijk, de stammetjes hoeven niet altijd zo dik te zijn, vijftien centimeter doormeter is doorgaans al meer dan genoeg, als je de doormeter vermenigvuldigt met tweeënhalf, vijftien maal tweeënhalf, dat is, laat ons zeggen, een veertigtal openingen is dan genoeg, een veertigtal boorgaatjes voor een dikte van vijftien centimeter. Hoe dikker het hout, hoe meer boorgaten, hoe meer enten je nodig zal hebben, maar vermenigvuldig gewoon de doormeter van het hout, hier is dat vijfentwintig centimeter, met tweeënhalf, dan zit je op vijftig, plus nog eens twaalf, dan heb je met tussen de zestig en vijfenzestig boorgaten genoeg.
En meestal zit er in zo’n zakje, zitten wel vijftig tot zestig van die, euh, pluggen. Je kan ze heel eenvoudig online bestellen, en dan kan je aan de slag. Kijk, dit stammetje, het is ook een eikenstam, die helemaal is ... geënt met pluggen, en je ziet al aan het wit hier, dat de schimmel al helemaal tot onder de schors is gegroeid en ik heb hier al een shiitakepaddestoelen van geoogst.
Wat je met shiitake zeker moet doen, als je wil gaan oogsten, dat is de stam drenken. Gooi hem gewoon in het water, gewoon nat maken is niet genoeg, hij moet echt onder water gedrenkt worden. Gooi hem maar gewoon in het water tot hij bijna gaat zinken en leg hem dan op een plaats waar de zon niet aankan, waar het niet waait, dan zul je binnen de korste keren prachtige eikenpaddestoelen krijgen.
Trouwens, veel medicinale eigenschappen van die paddenstoelen, naast het culinaire, die zijn wel heel erg belangrijk. Zeker voor die eikenpaddestoelen, die shiitake, in Japan kweken ze hem al honderden jaren, de kweek is zelfs zo ver gegaan dat de houtsoort waarop hij groeide bijna was uitgestorven in Japan, wel, die shiitake heeft kankerwerende eigenschappen, dat is wetenschappelijk bewezen. Het zit vol antioxidanten, en het zit vol allerlei sporenelementen, die heel gezond zijn voor een mens, dus waarom zou je het niet eens proberen? Paddenstoelen uit je eigen tuin, ja, helemaal niet moeilijk.

HOE ZELF PADDENSTOELEN KWEKEN

Wat heb je nodig

Meer weten over

Deel je (nieuws)verhaal