Van schroot tot laklijn: waar zit de duurzaamheidswinst?
Op bezoek bij Hydro Building Systems in Landen
Aluminium kan na gebruik opnieuw grondstof worden voor ramen en deuren. Toch vertelt het aandeel gerecycleerd materiaal niet het hele duurzaamheidsverhaal. Ook de samenstelling van het schroot, de energie voor de productie, de kwaliteit van de coating en verliezen in de lakkerij tellen mee. Tijdens VOM on Tour bij Hydro Building Systems in Landen werd duidelijk dat de duurzaamheidswinst niet in één cijfer schuilt, maar in de keuzes die de hele keten maakt.
Weinig speelruimte voor de lakker
VOM-manager Veerle Fincken beet de spits af in Landen en wees op de vele verwachtingen waaraan een aluminiumlakker vandaag de dag moet voldoen. Met korte levertijden, een ruime keuze aan kleuren en afwerkingen en de vraag naar een duurzame coating moet de lakker heel wat ballen tegelijk in de lucht houden.
Vaak weet de lakker bovendien niet of een aangeleverd profiel uit primair of gerecycleerd aluminium bestaat, of waar het uiteindelijk geplaatst wordt. Volgens Fincken vraagt duurzamer lakwerk daarom ook betere afspraken en informatie-uitwisseling in de keten. In een recent visie-interview gaat Veerle Fincken uitgebreider in op deze problematiek.
Van oud raam tot volwaardig profiel
Danny Decaluwaert, projectmanager bij Hydro Building Systems, maakte in zijn lezing over de circulaire aluminiumketen bij Hydro een belangrijk onderscheid tussen productieschroot en post-consumer schroot. Dat laatste heeft al een gebruiksfase achter de rug, bijvoorbeeld als raam of gevel. En wanneer Hydro communiceert over het aandeel gerecycleerd aluminium in zijn profielen, telt het bedrijf alleen post-consumer schroot mee.
“Circulariteit is niet noodzakelijk recyclage” - Danny Decaluwaert (Hydro Building Systems)
Aluminium hersmelten vraagt veel minder energie dan primair aluminium produceren, maar een afgedankt raam kan niet rechtstreeks de smeltoven in. Eerst moeten glas, dichtingen, thermische onderbrekingen en andere materialen van het aluminium worden gescheiden. Daarna wordt het metaal volgens legering gesorteerd en wordt ook de lak verwijderd. Ongewenste metalen zoals koper en zink mogen de samenstelling van het nieuwe aluminium niet verstoren. “Een klant zou uiteraard niet aanvaarden dat hij minder garantie of kwaliteit krijgt wanneer er gerecycleerd post-consumer aluminium in een product wordt gebruikt”, zei Decaluwaert.
Een hoger aandeel gerecycleerd materiaal mag dus niet ten koste gaan van de eigenschappen van het nieuwe profiel. Als het hersmolten aluminium voldoende zuiver is, ziet Decaluwaert geen wezenlijk verschil voor de latere oppervlaktebehandeling. Sapa-profielen worden trouwens sinds 2019 standaard geleverd met Hydro Circal 75R, dat dus 75% post-consumer schroot bevat. Daarnaast biedt Hydro ook Circal 100R aan, dat volledig uit post-consumer schroot bestaat.
Recyclage is bovendien niet hetzelfde als hergebruik, of om het in Decaluwaerts woorden te zeggen: “Circulariteit is eigenlijk niet noodzakelijk recyclage." Een raam opnieuw plaatsen is na tientallen jaren lastig door veranderde eisen aan onder meer isolatie en akoestiek. Bij droog gemonteerde gevelsystemen ziet hij meer mogelijkheden om onderdelen uit elkaar te halen en opnieuw te gebruiken. Voor veel ramen is het daarom realistischer om na demontage het aluminium opnieuw om te smelten dan om het volledige raam opnieuw te plaatsen.
Duurzaamheidswinst in de laklijn
Na de materiaalkeuze volgt de afwerking. Tijdens het bezoek aan de fabriek in Landen liet Supply Chain & Quality Manager Mieke Vander Plaetse zien hoe Hydro de route van een profiel door de werkplaats doorheen de jaren grondig aanpakte om materiaal, tijd en energie te besparen.
Kleurwissels zijn daar een duidelijk voorbeeld van. “Vroeger gingen we iedere dag op en af naar alle kleuren”, vertelde ze. "Nu probeert de site iedere kleur eenmaal per week te verwerken. En dat heeft wel een stuk duurzaamheid meegebracht. Het poederverbruik is aanzienlijk verminderd en we werken gewoon veel efficiënter."
De volgorde van de kleuren ligt eveneens vast om te voorkomen dat achterblijvende pigmenten de volgende reeks vervuilen. Een dringende bestelling kan daardoor niet altijd zomaar tussendoor. Daarnaast verhoogde de site de rekdensiteit door meer profielen tegelijk op te hangen. Volgens Vander Plaetse steeg daardoor de output en daalde ook hier het poederverbruik.
Maar efficiëntie heeft weinig waarde als profielen achteraf opnieuw door de lijn moeten. En dat is in het verleden wel eens gebeurd. Preventief onderhoud en stabiele instellingen helpen zulke extra passages te voorkomen en het energieverbruik onder controle te houden. Ook poeders met verschillende uithardingstemperaturen vragen aandacht, omdat de oven daarop moet worden ingesteld. Vander Plaetse benadrukte dat efficiëntiewinst hand in hand moet gaan met blijvende kwaliteit en een betrouwbare service.
De optimalisatie loopt door tot buiten de fabriek. Voor een deel van de klanten bracht Hydro de leverfrequentie terug van twee naar één keer per week, met grotere hoeveelheden per rit. Volgens Vander Plaetse vermindert dat het transport, en zolang de levering goed aansluit bij wat de klant nodig heeft, is er geen probleem.
Wat kan AI toevoegen?
Een goede lakplanning vraagt dat orders, kleuren en beschikbare capaciteit op elkaar worden afgestemd. Volgens Guy Willems, zaakvoerder van Coat IT, kan software daarbij helpen door bestellingen met dezelfde kleur te groeperen en de bezetting van de lakdragers te verbeteren. Minder kleurwissels en voller beladen dragers kunnen het poederverlies beperken. Willems liet ook zien hoe medewerkers productiegegevens in gewone taal kunnen opvragen, bijvoorbeeld welke klanten de meeste afkeur hadden of hoeveel poeder per kleur is verbruikt.
Artificiële intelligentie kan mogelijk ook helpen om fouten eerder te ontdekken, maar daarvoor ontbreken vaak nog de juiste verbanden tussen gegevens. “Tot nu toe zaten heel veel procesparameters apart op hun eilandjes”, aldus Willems. De instellingen van de spuitcabine, de oventemperatuur en poedereigenschappen moeten samen bekeken kunnen worden voordat er patronen zichtbaar worden die op afkeur wijzen.
Willems temperde tegelijk de verwachtingen. Een AI-systeem kan overtuigend klinken en toch een fout antwoord geven. De gegevens moeten betrouwbaar zijn en medewerkers moeten de uitkomst kunnen controleren. “Het gaat nog geen vakkennis vervangen”, benadrukte hij.
De hele keten telt
Een aluminiumprofiel wordt dus niet vanzelfsprekend duurzaam door een hoog recyclagepercentage. Wat er met het aluminium gebeurt vóór het in een raam of deur belandt, telt evenzeer mee: hoe zorgvuldig het wordt gesorteerd, hoe lang de coating meegaat en hoeveel materiaal en energie de laklijn verbruikt.
Voor raam- en deurconstructeurs zijn veel van die stappen niet zichtbaar, maar het resultaat komt wel in hun atelier aan. Wie de duurzaamheid van gelakt aluminium dus wil beoordelen, moet daarom naar het materiaal én naar het proces erachter kijken.
