Veilig werken met powertools
Elektrisch gereedschap kan doorgaans wel tegen een stootje, maar dat betekent niet dat je ermee moet jongleren. Om het gereedschap – en vooral jezelf – te beschermen, hanteer je de volgende veiligheidstips.
Ken je tools
De handleiding: het hoogste goed
Gebruik je elektrische machines enkel waarvoor ze zijn ontworpen. Zorg dat je weet hoe het apparaat werkt en alles functioneert zoals het moet. Zit de slijpschijf correct gefixeerd, en volgens de juiste draairichting? Zit de bit goed bevestigd op je boortoestel?
Laat de handleiding niet rondslingeren en bewaar die standaard in de werkkoffer van het toestel zelf. Als je het toestel ooit uitleent aan iemand, kan die persoon dan ook alles nalezen.
Zorg er ook voor dat er geen onderdelen ontbreken; zoals het bijhorende verloopstuk voor de stofafzuiging, de geleider van je bovenfrees, de beschermkap rond het decoupeerzaagblad ...
Wijzig ook niets aan de veiligheidsvoorzieningen of overbrug ze niet om bijvoorbeeld ergens makkelijker bij te geraken met het zaagblad van je handcirkelzaag.
Tijdens het gebruik
Wees niet overmoedig. Denk niet in 1-2-3 de klus te klaren, maar neem alle tijd, zodat je in alle rust en veiligheid kan werken. Je kent het wel; haast en spoed … Of laat je bijstaan door een meer ervaren persoon als je voor de eerste keer de haakse slijper of het lasapparaat gebruikt.
Ga ook aan de slag met de juiste houding. Uiteraard met zorg voor ergonomie, maar ook op zo'n manier dat de machine goed in de hand ligt om te bedienen.
Is er een elektrische kabel? Hou het overzicht en zaag ze bijvoorbeeld niet onbedoeld doormidden. Werk je met een kabel op een spoel? Rol de kabel dan ook volledig uit om oververhitting te voorkomen.
Persoonlijke bescherming
Bij het schijven kan het wel eens zijn dat er vonken opspringen uit het materiaal. Machinaal schuren of zagen kan dan weer houtsplinters en stof opwekken.
Draag dus telkens de nodige persoonlijke bescherming: aangepaste kledij, veiligheidsbril en stofmasker, ze komen vaker dan niet goed van pas. Ringen, een halsketting of armbanden, polshorloge, lang los haar of losse kledij zijn ook onveilig: je kan ermee haperen of ergens tussen vast geraken. Ook handschoenen zijn uit den boze bij (scherpe) gereedschappen met een roterend blad, zoals een afkortzaag.
Persoolijke beschermingsmiddelen
Mond-neusmasker
Vele houtsoorten kunnen kortademigheid veroorzaken als ze gezaagd worden. Tannines in hout en lijm in plaatmateriaal zijn overigens kankerverwekkend. Op korte termijn zal je eerder merken dat je na het zagen lichte verkoudheidsverschijnselen hebt omdat het stof zich in je longen bevindt. De luchtwegen kunnen daarnaast ook geïrriteerd worden door dampen of nevel.
FFP
Als je masker is aangeduid met een FFP-nummer, dan gaat het om een wegwerpmasker (meestal ook aangeduid met 'NR', ofte: non-reusable). De ‘FF’ staat voor ‘filtering facepiece’, de ‘P’ duidt de filtergrootte aan. Hoe hoger de ‘P’, hoe fijner de deeltjes die gefilterd kunnen worden uit de omgeving – het gaat hier wel enkel over stofdeeltjes, rook en nevel.
- FFP1-maskers beschermen je tegen stof, rook en nevel die geen schadelijke invloed hebben op je luchtwegen, zoals zand of huisstof.
- FFP2-maskers filteren ook rook-, nevel- en stofdeeltjes die schadelijk zijn voor de luchtwegen. Deze zijn het meest aanbevolen voor houtbewerking.
- FFP3 beschermt tegen dezelfde stofdeeltjes als FFP2, maar in hogere concentraties. Als je bijvoorbeeld een bovenfrees- of een schuurmachine gebruikt, komt er betrekkelijk meer stof vrij dan wanneer je werkt met een decoupeer- of cirkelzaag.
Stofmaskers die geen wegwerpmaskers zijn, worden doorgaans met een 'P' aangeduid. Dat staat dan voor een halfgelaat (P1), volgelaat (P2) of gelaatsmasker (P3). Bij deze maskers kan je de filter zelf wisselen. Bij deze exemplaren zal er ook een 'R'-aanduiding staan (reuseable). Staat er een 'D' op je stofmasker, dan is deze meerdere keren op een dag bruikbaar.
Uitademventiel
Des te fijner de filter, des te moeilijker het is om te ademen. Daarom hebben ze soms een uitademventiel (met een V' aangeduid), handig als je voor een lange tijd een masker moet opzetten. Dat zorgt ervoor dat je gemakkelijker kan uitademen en voorkomt bovendien ook warmteopbouw in het masker.
A-aanduiding
Een A-aanduiding duidt op een gasfilter. Deze filtert buiten stofdeeltjes ook organische gassen. Deze maskers gebruik je als in de weer bent met spuitverf, bleekmiddel of als je met harsen werkt. Werk je slechts af en toe met organische gassen, dan kan je er ook een in huis halen met vaste filters. Kom je veelvuldig in aanraking met gassen, kies je het best een met verwisselbare filters.
Masker dragen
Voor een optimale bescherming moet het masker zo goed mogelijk rond de mond zitten, en zo strak mogelijk tegen je huid. Het is ook belangrijk dat onderaan de kin goed wordt afgesloten. Door de neusbeugel goed aan te drukken, gaat het mondmasker ook aan de neus goed aansluiten.
VENTILEREN
Ventileer je atelier of werkruimte van zodra er veel stofproductie zal zijn. Ontstof ook geregeld je materiaal en werkstuk en reinig op tijd en stond de filters van de stofzuiger of stofafzuiging.
Veiligheidsbril
Je wilt uiteraard dat je ogen nog even meegaan. Daarom bescherm je die beter als je aan het klussen bent. Een simpele veiligheidsbril beschermt je tegen de impact van rondvliegende deeltjes als je aan het werk bent, bijvoorbeeld tijdens het zagen. Maar ook als stof in je ogen geraakt, kan dat irritatie veroorzaken. Rondvliegende hout- of metaaldelen kunnen de ooglens permanent beschadigen.
Coating
Hoe dikker de lenzen van je bril, hoe beter ze beschermd zijn tegen impact. Soms wordt er op de lenzen ook een coating aangebracht.
- Is de bril aangeduid met een 'K'? Dan is er een beschermende coating tegen krassen.
- Is de bril daarnaast ook aangeduid met een 'N'? Dan beschermt de bril langs binnen tegen het aandampen.
Die laatste is vooral handig als je werkt met een veiligheidsbril en een stofmasker. Door je adem kan de veiligheidsbril namelijk aandampen, waardoor het zicht beperkt wordt, wat ook onveilig is.
Tinten
Veiligheidsbrillen kan je ook getint kopen. Een donkergetinte bril is vooral handig als je ‘s zomers buiten werkt. Het zonlicht wordt door de lenzen gefilterd. Vooral als je met witte oppervlakten werkt, kan het best handig zijn om zo’n bril in je arsenaal te hebben.
Een geel getinte bril is dan weer beter in situaties waar weinig licht voorhanden is. De gele lenzen maken het contrast groter.
Ook voor brildragers
Ook brildragers dragen het best een veiligheidsbril. Als je een professional bent, kan je een veiligheidsbril op sterkte kopen.
Heb je als 'briller' echter maar af en toe een veiligheidsbril nodig? Dan kan je ook met een overzetbril werken. Die past perfect over je bril en beschermt je ogen beter tegen impact dan een gewone bril.
Ruimzichtbril
Soms is een gewone veiligheidsbril niet genoeg, enter de ruimzichtbrillen. Die beschermen je tegen meer dan enkel rondvliegende brokken. Ze beschermen je ogen tegen stof, druppels, spatten en veel meer. Ze zijn dus een pak veiliger dan een gewone veiligheidsbril.
De kussens sluiten de omgeving rond de bril helemaal af en zorgen ervoor dat er geen spatten van de spuitverf of chemische producten langs kunnen. Verder is het glas ook nog eens bestand tegen impact.
Vizier
Vaak is het beter om in plaats van enkel je ogen, meteen je hele gezicht te beschermen met een vizier of een beschermend net. Gelaatsbescherming is, zeker bij lassen, houtdraaien of werken met een kettingzaag en bosmaaier, noodzakelijk.
Als je met vloeistoffen werkt, kies je steeds een ruimzichtbril of vizier, enkel dan ben je voldoende beschermd
Oorbescherming
Ook de gevolgen van te veel lawaai merk je meestal pas een geruime tijd later. Door de blootstelling aan lawaai ga je niet alleen minder horen, ook oorsuizingen treden op na verloop van tijd.
Waarom je oren beschermen?
Je oren beschermen doe je dus beter vroeg dan laat. Vanaf 80 dB is er al kans op gehoorschade. Met een afkortzaag produceer je al 92 dB, met een haakse slijper al 105 dB.
Conclusie: ook tijdens het klussen is oorbescherming geen overbodige luxe. In een werkomgeving is dat trouwens verplicht vanaf 87 dB. Je vindt telkens op de verpakking tegen welke geluidsomstandigheden de oorbeschermers zullen werken.
Oordopjes
De gemakkelijkste en goedkoopste manier om je oren te beschermen is door gebruik te maken van oordopjes. Deze dempen het geluid tot het niet meer schadelijk is. Er bestaan veel verschillende soorten oordoppen.
De keuze is voornamelijk afhankelijk van de eigen voorkeur. Simpele oordopjes zijn maar één keer bruikbaar. Als je ze uitneemt, kan je ze niet meer hergebruiken.
Er zijn ook herbruikbare oordopjes, maar die bevinden zich in een hogere prijsklasse. De meeste hiervan zijn ook uitgerust met een koordje of een beugel, waardoor je de oordopjes niet gemakkelijk zal verliezen.
Gehoorkappen
Gehoorkappen zijn gemakkelijk te gebruiken en beschermen je minstens even goed tegen geluidsoverlast. Op voorwaarde dat ze het gehele oor omsluiten en dat ze gelijkmatige druk over beide oren uitoefenen. Zo sluiten ze het oor af van buitenlawaai. Er bestaan 2 modellen:
- Het ene model sluit 28 dB af, dat is voor de meeste klussen voldoende.
- Het andere model dempt 32 dB, wat handig is als het er écht luid aan toe gaat.
- Heb je een zoontje of dochtertje dat thuis graag rond je benen hangt tijdens het klussen, dan zijn ook zij beter beschermd. Ook voor de allerkleinsten bestaan er aangepaste gehoorkappen.
Handen en voeten
Veiligheidsschoenen
Werk je met zware stukken? Dan komen veiligheidsschoenen goed van pas. Om het juiste schoeisel te kiezen, houdt je rekening met de volgende criteria.
- Beschermneus; uit staal, composiet of kunststof, ook laarzen kunnen hiervan voorzien zijn;
- Zool; bestand tegen perforatie (trappen in nagel …), geïsoleerd tegen de koude, extra grip tegen uitglijden;
- Draagcomfort; de schoen mag niet te veel knellen als je ermee beweegt of springt, maar moet toch voldoende stabiliteit geven; wie steunzolen draagt, checkt op voorhand of ze er vlot in passen;
- Ventilatie: de schoen moet voldoende ventileren, zeker als je ze dag in, dag uit moet dragen;
Koop niet zomaar volgens je schoenmaat; je draagt meestal dikkere sokken, dus moet er voldoende ruimte zijn.
Veiligheidsschoenen worden onderverdeeld in verschillende categoriën. Daar lees je hier meer over.
Handschoenen
Voor zowat elke klus bestaat er wel een specifiek paar veiligheidshandschoenen. Schaf dan ook steeds de juiste aan, want enkel daarmee zijn je handen degelijk beschermd. Let daarom telkens op de pictogrammen op de verpakking bij aankoop. Let ook op de maat, want zowel te grote als te kleine handschoenen zijn nefast voor de veiligheid. Hoewel er voor elke toepassing wel een passende handschoen is, kan je in grote lijnen wel een onderverdeling maken.
Eerst en vooral heb je werkhandschoenen uit textiel. Deze zijn vervaardigd uit katoen, krulkatoen of nylon en worden gebruikt wanneer er een lichte weerstand nodig is tegen mechanische risico’s of tegen het vuil worden van handen of producten. Moet je met relatief droge voorwerpen werken in heel uiteenlopende werkomstandigheden, dan komen lederen handschoenen ook van pas. Verder heb je ook synthetische werkhandschoenen. Deze beschikken over een drager of liner uit nylon, polyester, katoen of een andere vezel, met een coating uit rubber, PU of pvc.
Als je met scherpe voorwerpen moet werken, kan je tegenwoordig ook opteren voor snijbestendige handschoenen uit Kevlar, leer of mesh.
Voor eenmalig gebruik heb je handschoenen die worden gemaakt in nitril, neopreen, vinyl, polyethyleen of latex. Deze worden gepoederd of ongepoederd aangeleverd.
Moet je werken doen waarbij grip en bewegingsvrijheid zeer belangrijk zijn, en er geen directe gevaren zijn voor je vingers? Dan kan je kiezen voor handschoenen waarvan de duim en de wijs- en middelvinger opengewerkt zijn om de controle en flexibiliteit bij fijn werk te behouden. Daarbij geeft stretchnylon de gewenste bewegingsvrijheid.
Werk je zonder handschoenen, draag dan zeker geen ring of andere juwelen, zodat je nergens blijft haperen